ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ ΧΑΛΑΝΔΡΩΝ

Ιερά Μονή Αγίας Ματρώνας  Χαλάνδρων - Μέσα Διδύμα - ΧΙΟΣ

Αγαπητέ Μιχάλη

Θαυμάσια η σκέψη σου για τον ΞΥΛΟΚΟΠΟ. Αναρωτιέμαι πόσο τυχεροί θα ήταν οι νέοι μας αν υπήρχαν ''γραφικοί'' που θα διέσωζαν το παρελθόν μας.

Ανάλογη η προσφορά του Ιωάννη Αβδελιώδη από τη Διδύμα (παπούς του γνωστού σκηνοθέτη). Έχει γράψει μεγάλη συλλογή από ποιήματα που αξίζει να προσεχτούν από αυτούς που ξέρουν. Προσωπικά προσπάθησα για να δημοσιευτούν από τον ποτέ κραταιό Δήμο Ιωνίας χωρίς επιτυχία. Ένα δείγμα το ποίημα που σου στέλλω για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΙΛΩΝ 

Δημ. Μελαχροινούδης

Δημήτρης Διόν. Μελαχροινούδης

ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΟΜΟΝΥΔΡΙΟΝ ΤΩΝ ΧΑΛΑΝΔΡΩΝ ΕΙΣ ΧΙΟΝ*

Καθολικό Ιεράς Μονής

Αγίας Ματρώνας  Χαλάνδρων 

Πολλακις απεφάσισα ποίησιν να συντάξω

ιστορικήν τινα μονήν δια να περιγράψω

Αλλ΄ αι φροντίδες αι πολλαί και οι περισπασμοί μου

πολλάκις εματαίωσαν και πόθους και σκοπούς μου

-Απέναντι στην κώμη μας σχεδόν ως χίλια μέτρα

εις λόφον πυκνοφύτευτον με καρποφόρα δένδρα

με δένδρα αρωματικά, Σχίνους, πεύκους, ελαίας,

κυπάρισσους και μερσινιές κι από αμυγδαλέας

εις θέσιν αρωματικήν περίβλεπτον εκ πάντων

υψούται η ιερά μονή, η των κλεινών χαλάνδρων.

Στη μέσ’ υψούται ο ναός Ματρώνης της Οσίας

αφ’ ης και το μονύδριον φέρει ονομασίαν.

Ιερά Μονή Αγίας Ματρώνας  Χαλάνδρων

Το γυναικομονύδριον αυτό στήλη της σωφροσύνης

είναι το κλέος των μουσών και της χριστιανοσύνης

Πεντήκοντα ως έγγυστα εγκλείει ιερείας

όλαι σεμναί και ηθικαί και άνευ φαντασίας

και φέρουν την ταπείνωσιν, τον φόβον του Κυρίου

ουδέποτε εξέρχονται έξω του μονηδρίου

Τον αρραβώνα έλαβον εκ της χειρός Κυρίου

να ζήσουν ευαγγελικώς το πλεύσιμον του βίου.

Αρχεία δε και κόνδικας  και λείψανα αγίων

εσώζοντο εις την μονήν ετών τετρακοσίων

Εικονοστάσι Αγίας Ματρώνας Χαλάνδρων

Αλλά  το πυρ κι ο σίδηρος των χαλεπών των χρόνων

εις πυρ τα επαρέδωσαν, κειμήλια αιώνων,

αι αδελφαί εσύρθησαν εις την αιχμαλωσίαν

αιδώς δεν επιτρέπεται, ιδέ την ιστορίαν

Κι’ όταν ωριμάσουν οι καρποί κι όταν έλθη το τρύγος

κι όταν διαβαίνομ’ απόκει και δεν υπάρχ’ ο Πύργος

εκείνος ο πεντάροφος κολοσιαίος οίκος

που ήταν ως ακρόπολις εντός αυτών το τείχος.

Ήταν όλος λιθόκτιστος χθαμιλοτός ο θόλος

όλα τα εκατάστρεψεν ο πανδαμάτωρ χρόνος.

Το εσωτερικό του καθολικού της Ιεράς Μονή Αγίας Ματρώνας  Χαλάνδρων

Υπό παμφάγου του πυρός πρώτον επυρπολήθη

και ο ναός και τα’ άσυλον υπό βαρβάρων πλήθη.

Αι αδελφαί επανέκαμψαν εκ της αιχμαλωσίας

μετά πολυετή ζυγόν εκ της πικράς δουλείας

Στην τέφραν των κελίων των εκάθησαν θρηνούσαν

περιπετείες τες πικρές στα μέρη που γυρνούσαν.

Κατόπιν Πύργος και ναός, ξενών και τα κελία

τη συνδρομή των Χριστιανών πάλιν αναγερθήκαν

Και πάλιν πυρπολήθηκεν εις τα εξήντα τρία

ο πύργος και η συσκευή υπό τινος Κυπρίας

Και τη συμπράξει των πιστών πάλιν ανακαινίσθην

και πάλιν κατεστράφηκεν υπό θεομηνίας

υπό σεισμού του τρομερού εις τα ογδόντα ένα

Μαρτίου είκοσι και δυο και Κυριακή ημέρα.

Τότε κατεδαφίστηκεν δυο οροφές αφήκαν

ο άλλοτε πολυώροφος Πύργος ως είναι σήμερα

Επιδιορθώθησαν ως πριν και πάλι μέσα εμβήκαν

και τώρα ο πεντάροφος ουρανομήκης Πύργος

που στην κορφήν αν έβγαινες σου προξενούσεν ρίγος

Δυο οροφές του έμειναν και εις εκείνας πλέον

Μονάζουν αι καλογριαί, τους ήτον αναγκαίον.

Ο νους μου και το βλέμμα μου σ’  εκείνα τα τεμένη

κι η ταπεινή μου δέησις Μήτηρ εξερχομένη

εκ των μυχίων της καρδίας, εκ πάσης της ψυχής μου

Οσία μήτηρ άκουσον της ταπεινής ευχής μου

Ανεμοζάλη έφθασεν στου βίου μου το σκάφος

κυλίσθηκα στον βόρβορον ως σκώληξ εις τους τάφους

επέστρεψα στον εμαυτόν ως κύων παροιμίας

αισχύνομαι όταν μνησθώ τας τόσας μ’ ανομίας

Ποσάκις δεν με έσωσας εκ βέβαιου θανάτου

τη αρωγή σου σώθηκα εκ νόσου επαράτου

Ως ιατρείον άμισθον ο σος ναός Οσία

ο πίστει προσερχόμενος ευρίσκει σωτηρίαν

Παντοδαπά νοσήματα και της ψυχής τα πάθη

θεραπευτήριον κοινόν της νήσου μας υπάρχει

και η Διδύμα σέβεται, γεραίρει τα’ όνομά σου

κι εγώ δοξάζων, στιχουργών τα’ άπειρα θαύματά σου.

Εν Κωνσταντινουπόλει 15 Ιουλίου 1890.

* Από τον Ιωάννη Αβδελιώδη Χίον.

(Εφημ. Ο ΣΚΙΝΟΣ Γενάρης ’97, Αριθ Φύλ. 8(41) σ.6.

* Υπό Ιωάννου Αβδελιώδη Χίου (1855-2 Φεβρ. 1922)

Για περισσότερα: Δημ. Μελαχροινούδη. Προσωπικότητες του Ανέμωνα.

 Εφημ. Καλλιμασιώτικα και νέα του Ανέμωνα

Αρ. Φύλ. 23, Απρ. ’92, σ. 3

ΤΑ ΤΑΜΠΑΚΙΚΑ ΚΑΙ ...

ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΚΑΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΑΙ ΔΥΟ ΜΥΛΟΙ ΤΟΥΣ....

ΟΙ ΕΝΤΕΚΑ ΔΗΛΑΔΗ!

( Τρεις, πουθενά).

Α!  Και να σας πω, τους βάφτισα ... αν έχετε αντίρρηση για τα ονόματα, δεκτές οι προτάσεις ονοματοδοσίας ...

Αν μου ξέφυγε κανένας, σόρυ βρε παιδιά...

Έτσι έχουμε δύο ομάδες ανεμόμυλων, σε δυο γλώσσες ξηράς, μπροστά από τα Ταμπάκικα. Η πρώτη ομάδα, η αγαπημένη μου, ακριβώς απέναντι από την εκκλησούλα του Α. Υπατίου, περιλαμβάνει 5 μύλους, ερείπια όλοι, δυστυχώς. Ερείπια επίσης είναι και οι αποθήκες που τους περιέβαλλαν, και που λειτουργούσαν ταυτόχρονα σαν τείχος ή κυματοθραύστες, προστατεύοντάς τους. Δεν είχαν όλοι οι μύλοι αποθήκες, και ορισμένοι είχαν μόνο προστατευτικά τοιχία.

Ο πέντε μύλοι. Του ενός φαίνεται μόνο η στρογγυλή του βάση

Μα τι δουλειά είχαν εκεί οι μύλοι; 

Άλεθαν βελανίδι ή φλοιό πεύκου για τη δέψη των δερμάτων.     

(Τι θα πει αυτό;)

Η βελανιδόκουπα και ο πίτυκας (πευκοφλοιός) που ήταν τα κύρια δεψικά υλικά, αλέθονταν σε χοντρό κόκκο σε ειδικούς μύλους, χύνονταν σε μια δεξαμενή, καλυπτόταν με θερμό νερό και έμεναν εκεί για τουλάχιστον μια νύχτα, ώστε να «μελώσουν» και να γίνουν ένα παχύρρευστο υγρό.

                               

Και τι είναι τα Ταμπάκικα;

Τι θα πει βυρσοδεψία; 

Λέγεται η τέχνη της κατεργασίας των δερμάτων (βύρση). Λέγεται και ταμπάκικο. Τα Ταμπακαριά, που ακούμε και σήμερα, που λειτουργούσαν επί πολλά χρόνια στη Χίο και όχι μόνο, φυσικά, ήταν μια σπουδαία βιοτεχνία, έδινε πολλά κέρδη στον Χιώτη και όχι μόνο. Και φυσικά, κοντά στα Ταμπάκικα, υπήρχαν, παλιά, τα Σφαγεία.

                   

                     

                     Η άλλη ομάδα, ακριβώς απέναντι. Σε καλή κατάσταση 

Η βυρσοδεψία κατεργάζεται τα ακατέργαστα δέρματα της κατσίκας, προβάτου, βοδιού, αλόγου κ.λπ. και τα μεταβάλλει σε τέλεια δέρματα (κατεργασμένα), τα οποία αγόραζαν οι υποδηματοποιοί και άλλοι τεχνίτες που ασχολούνταν με την κατασκευή δερμάτινων ειδών. Τα κατεργασμένα δέρματα δεν τα προσβάλλουν η υγρασία και οι διάφοροι μικροοργανισμοί. Με την κατεργασία γίνονταν αδιάβροχα και ελαστικά.

                       

Ένας από τους τρεις μύλους

   

ΟΜΩΣ, πριν αρχίσει η πραγματική δέψη, τα δέρματα τοποθετούνται για ένα διάστημα μέσα σε νερό, για να μαλακώσουν. Μετά την εκδορά του ζώου και παρά την αποξήρανση του δέρματος, εξακολουθεί να παραμένει επάνω αρκετή ποσότητα λίπους. Συγχρόνως το δέρμα τεντώνεται πάνω σε ειδικά ξύλινα πλαίσια με την εσωτερική πλευρά πάντα προς τα κάτω. Στη θέση αυτή παραμένει μέχρι που να διαπιστωθεί ότι το λίπος έχει φύγει και έχει καθαρίσει. Μετά αρχίζει η πραγματική διαδικασία της δέψης. Η διαδικασία αυτή συνίσταται στις συνεχείς πλύσεις του δέρματος στην εσωτερική του πλευρά με διάλυμα που αποτελείται από στυπτηρία, αλάτι και σόδα. Πολύ βρώμικη δουλειά, βρωμερή και επικίνδυνη. Φανταστείτε ότι οι εργάτες εισέρχονταν και αυτοί μέσα για να ολοκληρώσουν την διαδικασία. Το νερό στο οποίο εισέρχονταν ήταν γεμάτο βακτήρια, έντερα, αίμα και κόπρανα ζώων. Η παραμικρή αμυχή στο σώμα τους μπορούσε να προκαλέσει μόλυνση - ακόμα και τον θάνατο.

Οι 4 μύλοι της δεύτερης ομάδας

                               

Ας ξαναγυρίσουμε στους μύλους και στη δεύτερη ομάδα που κηρύχθηκε διατηρητέα το 1962 και αποκαταστάθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Δυστυχώς οι αποθήκες αυτών δεν αποκαταστάθηκαν και είναι ερείπια. Τι κρίμα.

Και η τελευταία ομάδα περιλαμβάνει 2 μύλους, σε καλή κατάσταση, στο χώρο μεταξύ εκβολής χειμάρρου Αγίας Ειρήνης (Κάνδηλος ποταμός) και ιχθυόσκαλας.

Δέσποινα Καραγιάννη