ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΧΙΟΥ (1876-1911)

Το Μυροβόλο νησί μας (ΧΙΟΣ)

ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΧΙΟΥ (1876-1911)

Τα σχολεία της Ορθόδοξης Κοινότητας της Χίου, λόγω της υψηλής στάθμης της  παρεχόμενης παιδείας, προσείλκυαν και παιδιά Εβραίων (*).

Τα στοιχεία μας προέρχονται από τα ακαταχώρητα της Βιβλιοθήκης Κοραή. Τα “Εισιτήρια”, με τα οποία εφοδιάζονταν οι μαθητές και μαθήτριες, εκδίδονταν από τους Εφόρους έναντι πληρωμής των διδάκτρων από τους εύπορους. Δωρεάν εισιτήρια παρέχονταν στους απόρους ή στους ευνοημένους από κληροδοτήματα.

Για τα σχολικά έτη 1878-1879, 1891-1895, 1898-1903 και 1906-1910 δεν βρέθηκαν Εισιτήρια ή διέφυγαν της προσοχής μας, λόγω της στενότητος του χώρου, στον οποίο φυλασσόταν  σωρευμένο παντοειδές υλικό. Ενδεχομένως, στην περίπτωση μελλοντικής έρευνας με καλλίτερες συνθήκες, να υπάρξουν περισσότερα ευρήματα.

Η Ισραηλινή  κοινότητα της Χίου προτιμούσε τα ορθόδοξα σχολεία της Χίου, όπως φαίνεται στη συνέχεια, αλλά και από δημοσίευμα που παρατίθεται:

“ Επιστέλουσιν ὑμῖν ἐκ Χίου ὑπό ὑμερομηνίαν 25/6 Ιανουαρίου΄

Πρό ὀλίγων ἡμερῶν ἐγένετο ἡ εἰς τό δημόσιον ἑλληνικόν σχολεῖον εἰσαγωγή 8 Ἑβραιοπαίδων τῆς ἐγχωρίου κοινότητος, ἐκπαιδευθησομένων δαπάναις τῆς Ἰσραηλινῆς ἑνώσεως. Τό θέαμα τῆς παρελάσεως αὐτῶν ἐνδεδημένων ὁμοιόμορφον στολήν, ὁδηγουμένων ὑπό παιδαγωγοῦ  τῶν σχολείων καί συνοδευομένων ὑφ΄ ἑνός προκρίτου Χριστιανοῦ καί ἑνός τοιούτου Ἰουδαίου, εῖχέ τι τό συγκινητικόν καί εὐφρόσυνον!”.(ΝΕΟΛΟΓΟΣ 30/11 Ιαν. 1880-81 Αριθ. 3538, σ.2, στ.4)

Ερωτήματα δημιουργεί η αποχώρηση των εβραιοπαίδων από τα σχολεία το 1905-1906. Όμως η φοίτησή τους επαναλαμβανεται (άγνωστο πότε ελλείψει στοιχείων) σύφωνα με τα Εισιτήρια του 1910-1911.

Ο κατἀλογος που ακολουθεί προέρχεται από την ανέκδοτη εργασία του Δημ. Μελαχροινούδη, με τίτλο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ.

Γράφτηκε στην Καλλιμασιά στις 18 Ιουλ 2011, για το Τμήμα Μηχανοργάνωσης του Δήμου Χίου.                                                                

® Δημήτρης Μελαχροινούδης

Δημήτρης Διον. ΜΕΛΑΧΡΟΙΝΟΥΔΗΣ

(*) Δεν υπάρχουν στη διάθεσή μας στοιχεία για σχολές των άλλων Κοινοτήτων στη Χίο, και εάν σε αυτές φοιτούσαν Εβραίοι.Μοναδική αναφορά από επιστολή του Εφόρου των Χίων στην Κωνσταντινούπολη, Κων. Καραθεοδωρή προς τους Δημογεροντες της 31 Ιουλίου 1863:

“ Περί του Σαϊτ αχμέτ Εφένδη είχον πρό τινος καιρού ομιλήση εις τον Υπουργόν της παιδείας, ως διδασκάλου εις το ανεγερθησόμενον σχολείον εντός του Φρουρίου (Βιβλ. Κοραή Χειρ. 1398-3-32). Πότε άρχισε τη λειτουργεία του δεν είναι γνωστό, αλλά οπωσδήποτε πριν το 1880 σύφωνα με δημοσίευμα της εφημ. ΝΕΟΛΟΓΟΣ (17/29 Ιαν. 1880, Αριθ. 3280, σ.2, στ.2 :

“ Αι τουρκικαί εφημερίδες γράφουσιν ότι ο γενικός διοικητής του Αιγαίου εζήτησε παρά του υπουργείου της δημοσίας εκπαιδεύσεως τρις καθηγητάς και μίαν διδασκάλισσαν διά τας τουρκικάς σχολάς, αίτινες συνεστήθησαν πρότινος εν Χίω”.  

“ Κατάλογος Εισιτηρίων Ευπόρων τε και Απόρων του έτους 1877-78”

Δωροθέου [Φκιαρογιαννίδη] Ευπόρον

12/65 ** Αβραάμ Ιουδά Ισάρι          (**) Ο 1^ος αριθμός ο α/α καταλόγου και ο 2^ος του Εισιτηρίου.

Γ. Βατάκη Ευπόρον

14/53    Ιακώβ Λέων (Ιουδαίος)

16/58    Μποχώρ Ζαχάρ (Ιουδαίος)

“Κατάλογος Εισιτηρίων  1879-1880”

Ευπόρων μαθητών Βατάκη (Δημοτικού)

65/431  Ζαχάρ Μπαχάρ Ιούδα

66/432  Μπεν Βενγιάτ

67/433  Ζαχάρ Μπαχάρ Δαυϊδ

72/457  Νισήμ Ισάχαρ Γιούδα

Απόρων μαθητών Βατάκη

24/152  Μάρκος Νζιρ βελή

50/364  Τζελεμπή Χαμπήφ

51/365  Μωϋσής Παλόμπος

52/366  Βαρούχ Παλόμπος

53/367  Ιησούας Βενγιάτ

54/368  Μορένος Ακουέν

55/369  Τζελεμπή Αβαγιού

56/370  Ιάκωβος Ακουέν

Ευπόρων μαθητριών Ευθαλίας Γριμάλδη

83/434  Μαζαλτό Μπαχάρ Δαυϊδ

84/435  Νζόγια Μπενγιάτ

85/436  Βίδα Μβέζα

88/441-2 Μεριάν και Ρεφκά Αβραάμ Ζαχάρ

Απόρων μαθητριών Ευθαλίας Γριμάλδη

72/371  Ραχήλ Παλόμπο

73/372  Μελάγκα Παλόμπο

77/389  Ζωή Σουνχά Εβραία

“ Εισιτήρια του Σχολικού Έτους 1882-1883”

Δημοτικού Σχολείου Βουνακίου (Εύποροι)

14/315  Ζαχάρ Ιούδα

15/316  Σιών Μπεγκιάτ

“Μαθηταί και Μαθήτριαι του σχολ. έτους 1886-1887 των Δημοσίων Σχολείων Χίου”

Παρθεναγωγείου Πόλεως (Εύποροι)

98/455  Διάνα Νισιήμ Χαζάν

                                 (άποροι)

103/178 Ευτ. Χαϊμ

104/179 Ροζ Χαϊμ

“1890-1891 Εισιτήρια Μαθυτών και Μαθητριών”

Δηνοτικού Σχολείου Βουνακίου

Εύποροι

44/495  Σολομών Σαλέμ

Άποροι

149/683 Γαμήλ Χαϊμ

Ε΄Αστικής Σχολής Πόλεως (Εύποροι)

 9/190   Ζαχάρ Μωϋσής

“Μαθητολόγιον 1903-04 έως 1905-6”

 Έτος σχολικόν 1903-1904

Δημοτικόν Σχολείον του Παλαιοκάστρου (Επί πληρωμή)

9/380    Μποχώρ

            Σεμαγιάν Αβραάμ Μπεγιάτ = Γρ. 116,25

            Μπενασέν

Έτος σχολικόν 1905-1906

Προκαταρκτικόν τμήμα της Αης εν τη πόλει Αστικής Σχολής

  Επί πληρωμή

92/541   Ισα. Αβρ. Ιουδα Γρ. 23,25 Απήλθε

  Δωρεάν

91/984   Σαλ.

92/985   Νεσ. Νεφθ. Χαμπήρ Απήλθε

105/1113 Βαρ. Αβρ. Κουέν Απήλθε

113/1200 Ιωσ. Εφρ. Αλβος Απήλθε

114/1202 Λέων Ιακώβ Παλόμπο Απήλθε

115/1203 Ισα, Μωϋσ. Μπέζα Απήλθε

118/1208 Χαήρ Νεσ. Σαρακά Απήθε

119/1209 Ιωσ. Μωσέ Μπένζα Απήλθε

120/1214 Ροδ. Αβρ. Μπεγκιάτ Απήλθε

129/1253 …….. Αβρ. Κουέν

“Μαθητολόγιον του Σχολικού Έτους 1910-1911

Των Ορθοδόξων Δημοτικών Σχολείων Χίου”

Προκαταρκτικόν τμήμα της Α΄εν τη πόλει Αστικής Σχολής (ή Μητροπόλεως)

Επί πληρωμή

40/237   Αβεδής Σίμων Δαβιτιάν*

Δωρεάν

24/656   Σολομών Αβραάμ Κοέν

43/675   Νισήμ

44/676   Ισαακ Νεφθά Χαμπίφ

46/678   Μωυσής Αβρα. Ιούδας

110/765  Ηλίας Αβραάμ Κοέν

153/1106 Δανιήλ Ιωσήφ Μεκασέ

165/1308 Χαϊμ Ιακώβ Παλὀμπος

Α΄Κεντρικόν Παρθεναγωγείον

Δωρεάν

89/….      Αλεξάν Σίμου Μεσδραχήμ

Β΄Κεντρικόν Δημοτικόν Παρθεναγωγείον

Δωρεάν

105/438   Μαίρη Ιωσήφ Μενασέ

147/1422  Ρεγκίνα Βαρούχ Παλόμπου

161/1688  Ανδρονίκη Ρουβ. Ισμιρλάν *

Ε΄Τάξις Αστικής Σχολής Μητροπόλεως

Επί πληρωμή

14/236     Δαυϊδ Σίμων Δαβονιάν *

Δωρεάν

27/632     Σαμουήλ Αβρ. Ιούδας

Στ΄Τάξις Αστικής Σχολής Μητροπόλεως

Δωρεάν

10/562     Λεών Ιακώβ Παλόμπος

(*) Πιθανόν μη Εβραϊκής καταγωγής

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Ερμηνείες και επεξηγήσεις σε Αποστολικές περικοπές

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ (ΡΩΜ. Β΄, 10-16)

Του Γεωργίου Φωτ. Παπαδόπουλου- Κήρυκα θείου λόγου

   Στο Β΄ Κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής του, ο Απόστολος των Εθνών Παύλος, κάνει μνεία στον Νόμο του Θεού και τον νόμο της ανθρώπινης συνείδησης.

    Ειδικότερα, στους στίχους 10-16, οι οποίοι αναγιγνώσκονται ως Αποστολικό ανάγνωσμα στη Θεία Λειτουργία της πρώτης Κυριακής μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων, δίδονται ουράνια, θεϊκά, θεσπέσια μηνύματα στους πιστούς χριστιανούς, αλλά και κάθε μελετητή της Αγίας Γραφής.

    Μηνύματα, από τα οποία συνεπάγεται ότι, αφενός ο Θεός δεν κάνει διακρίσεις και αφετέρου οι χριστιανοί οφείλουν να πράττουν-εφαρμόζουν τον λόγο-Νόμο του Θεού, όχι απλά να τον ακούν.

   

Στους στίχους, λοιπόν, αυτούς ο ιερός Απόστολος αποδίδει τιμή και δόξα στον καθένα, που κάνει το καλό, ανεξαρτήτως εθνικότητας ή φυλής, διότι ο Θεός δεν μεροληπτεί: <<Αδελφοί, δόξα και τιμή και ειρήνη παντί των εργαζομένω το αγαθόν, Ιουδαίω τε και Έλληνι’ ου γαρ εστί προσωποληψία παρά τω Θεώ>> (Ρωμ. Β΄, 10).

    Έπειτα, δίδει με ευκρίνεια, αλλά και κάθε λεπτομέρεια, το μήνυμα της κρίσης των ανθρώπων που αστοχούν, που διαπράττουν την αμαρτία και τις συνέπειες που απορρέουν από αυτή και θα φανούν όλα τούτα κατά την τελική κρίση του Θεού. Λέει: <<Όσοι γαρ ανόμως ήμαρτον, ανόμως και απολούνται. Και όσοι  εν νόμω ήμαρτον, δια νόμου κριθήσονται>> (στ. 11-12). Δηλαδή, όσοι αμάρτησαν χωρίς τον νόμο (του Θεού, δηλαδή τον λόγο του ιερού Ευαγγελίου και της Αγίας Γραφής γενικότερα), χωρίς τον νόμο και θα χαθούν, και όσοι αμάρτησαν ενώ ήσαν υπό τον νόμο (δηλαδή ενώ ήσαν χριστιανοί και ενώ γνώριζαν τις αλήθειες της πίστεώς μας και όφειλαν να τις τηρούν) θα κριθούν με τον νόμο (εδώ Νόμος είναι η Παλαιά Διαθήκη, την οποία ο Χριστός δεν κατήργησε αλλά συμπλήρωσε-τελειοποίησε με την Καινή Διαθήκη που οφείλουμε να τηρούμε).

   

Συνεπώς, δεν υπάρχει δικαιολογία ή άγνοια για τον πιστό χριστιανό. Ο χριστιανός, εφόσον θέλει να ονομάζεται έτσι –και εφόσον θέλει να ακολουθεί τον Χριστό όντως –, οφείλει να γνωρίζει τι πρεσβεύει η πίστη του αυτή, ποιες οι αλήθειές της, και όχι μόνο να ακούει ή να διαβάζει τον λόγο (Νόμο) του Θεού, αλλά να τον ΤΗΡΕΙ στην καθημερινή του ζωή, εφαρμόζοντας τον έμπρακτα.

    Και συνεχίζει ο Απόστολος Παύλος, με τον μελίρρυτο κηρυκτικό του λόγο, διατρανώνοντας σε όλους εμάς μια ακόμη τεράστια και φοβερή αλήθεια: <<Ού γαρ οι ακροαταί του νόμου δίκαιοι παρά τω Θεώ, αλλ΄οι ποιηταί του νόμου δικαιωθήσονται>>. Δεν θα δικαιωθούν μπροστά στον Θεό εκείνοι που ακούν τον νόμο, αλλά εκείνοι που εφαρμόζουν τον νόμο θα κηρυχθούν δίκαιοι.

    Τον ίδιο, ακριβώς, λόγο μας είπε και ο Χριστός: <<Ός αν ποιήση και διδάξη, ούτος μέγας κληθήσεται εν τη βασιλεία των ουρανών>> (Ματθ. Ε΄, 19). Όποιος ΕΦΑΡΜΟΖΕΙ τον λόγο του Θεού, το ιερό Ευαγγέλιο, τον λόγο της Αγίας Γραφής, της ιερής Παράδοσης της Εκκλησίας μας και πασχίζει τούτα να τα ΜΕΤΑΔΩΣΕΙ και στους συνανθρώπους του, ώστε να τα τηρούν κι εκείνοι, αυτός θα δικαιωθεί στη Βασιλεία του Θεού. <<Ού πας ο λέγων μοι’ Κύριε Κύριε, εισελεύσεται εις της βασιλείαν των ουρανών, αλλ΄ο ποιών το θέλημα του Πατρός μου του εν ουρανοίς>> (Ματθ. Ζ΄, 21). Είναι, έτσι, ολοφάνερο ότι ο Θεός μάς σώζει, δια της χάριτός Του, όταν: α) πιστεύουμε στον Θεό ειλικρινά και εγκάρδια και β) εφαρμόζουμε το θέλημά Του, έμπρακτα, στην καθημερινή ζωή μας. Δηλαδή, ΠΙΣΤΗ και ΕΡΓΑ μαζί.

    

Ακολούθως, ο Απόστολος μιλά για τον νόμο της ανθρώπινης συνείδησης. Για το μεγαλείο της ισχύος της και για το πώς θα κριθούν ή/και θα δικαιωθούν όσοι δεν γνώρισαν την αληθινή πίστη (Ορθοδοξία) αλλά ενήργησαν στη ζωή τους κινούμενοι από την καλοπροαίρετη συνείδησή τους. Η συνείδηση, οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι, είναι μια φλόγα του Θεού μέσα μας, ένα ιερό άναμα στην ψυχή μας. Ο Θεός, που έπλασε το σώμα και την ψυχή μας, ενεφύσησε πνοή ζώσα στον άνθρωπο, εξωράισε και δημιούργησε στην ανθρώπινη υπόσταση τη συνείδηση, ώστε να ελέγχεται όταν παρεκτρέπεται η ανθρώπινη φύση από το <<κατά φύσιν>> (δηλαδή την ελεύθερη ζωή, κοντά στον Θεό, απαλλαγμένος από την αμαρτία) στο <<παρά φυσίν>> (δηλαδή την αμαρτωλή ζωή, την έκλυτη ζωή, που εκούσια επιλέγει ο άνθρωπος, απομακρυνόμενος από τον Θεό). Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας πολλές φορές κάνουν λόγο για το <<μαρτύριο της συνειδήσεως>>, δηλαδή τον έλεγχο της συνείδησης, που ελέγχει την αμαρτία, τις άτοπες σκέψεις και πράξεις και επιβάλλει κανόνα πειθαρχίας και μεταστροφής προς τον σωστό τρόπο βιοτής, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού.

    

Εδώ, ο Απόστολος Παύλος, αναφέρεται στα <<κρυπτά>> των ανθρώπων. <<Όταν γαρ έθνη τα μη νόμον έχοντα, φύσει τα του νόμου ποιή, ούτοι νόμον μη έχοντες εαυτοίς εισί νόμος, οίτινες ενδείκνυνται το έργον τον νόμον γραπτόν εν ταις καρδίαις αυτών, συμμαρτυρούσης αυτών της συνειδήσεως και μεταξύ αλλήλων των λογισμών κατηγορούντων ή και απολογουμένων – εν ημέρα ότε κρινεί ο Θεός τα κρυπτά των ανθρώπων κατά το ευαγγέλιόν μου δια Ιησού Χριστού>> (στ. 13-16). Δηλαδή, όταν εθνικοί (άπιστοι, μη γνωρίζοντες την αληθινή πίστη), που δεν έχουν τον νόμο, εφαρμόζουν τις διατάξεις του νόμου εκ φύσεως, τότε, αν και δεν έχουν νόμο, έχουν τον εαυτό τους για νόμο, διότι αποδεικνύουν ότι το έργο που ζητεί ο νόμος είναι γραμμένο στις καρδιές τους, συγχρόνως δε μαρτυρεί και η συνείδησή τους, και οι σκέψεις τους μεταξύ τους κατηγορούν ή και απολογούνται, όπως θα φανεί την ημέρα (Δευτέρα Παρουσία), όταν, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων δια του Ιησού Χριστού {ερχομένου, πλέον, ως Δίκαιος Κριτής, διότι δίδαξε πού και πώς πρέπει να πιστεύουμε, πώς να συμπεριφερόμαστε και δεν υπάρχει δικαιολογία για άγνοια της αλήθειας για εμάς, που γνωρίζουμε την αληθινή πίστη και θα κριθούμε σύμφωνα με αυτήν (νόμος)}.

    

Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα λεπτό διότι ενέχει ο κίνδυνος κάποιος να παρερμηνεύσει τον λόγο του ιερού Αποστόλου και να μιλήσει για <<δικαίωση του ανθρώπου, σύμφωνα με τη δική του, προσωπική, κρίση>>. Τούτο είναι μέγιστο σφάλμα. Διότι η συνείδηση μπορεί να είναι καλοπροαίρετη, όμως μπορεί να είναι και γεμάτη από πάθη, φθόνο και μίσος. Μια τέτοια συνείδηση, διδαγμένη στη βία, την απανθρωπιά, την αμαρτία και την αποστασία κατά του Θεού-την απιστία, δεν μπορεί να είναι καλοπροαίρετη και δεν μπορεί να είναι ευάρεστη στον Θεό. Προσοχή, λοιπόν. Ο ίδιος Απόστολος αναφέρει σε άλλο σημείο της γραφής του <<εάν δε και αθλή τις ου στεφανούται, εάν μη νομίμως αθλήση>> (Β΄Τιμοθ. Β΄, 5). Απαιτείται καλή, αγαθή, προαίρεση και πίστη σύμφωνα με τον Νόμο του Θεού.

    Συμπερασματικά, οδηγούμαστε στη διαπίστωση ότι, ο Θεός είναι παντογνώστης, είναι ο <<ετάζων καρδίας και νεφρούς>>, ελέγχει, προγνωρίζει αλλά δεν προκαθορίζει (σεβόμενος την ελευθερία και την εκούσια βούληση-επιλογή του ανθρώπου, έχοντας όμως διδάξει ποιες είναι οι συνέπειες των όποιων επιλογών κάνει ο άνθρωπος) και θα κρίνει τις σκέψεις, επιθυμίες και πράξεις των ανθρώπων, όταν έλθει να κρίνει <<ζώντας και νεκρούς>> ως Δίκαιος Κριτής κατά τον νόμο Του (τον οποίο Νόμο, εμείς πλέον γνωρίζουμε). Μέχρι τότε, όσοι αποθνήσκουν κατά σάρκα (πεθαίνουν), οι ψυχές τους θα προγεύονται της μελλούσης κρίσεως και καταστάσεως, ευρισκόμενοι σε μια <<ρευστή>> (κατά τους Πατέρες) κατάσταση, μέχρι την Δευτέρα του Κυρίου Παρουσία, δηλαδή την τελική Κρίση.

    

Οι άνθρωποι, λοιπόν, που δεν γνώρισαν την αλήθεια του Ευαγγελίου, προφανώς διότι εκεί που ζουν δεν την διδάχτηκαν {σε αυτούς αναφέρεται ο Απόστολος και όχι σε εκείνους που την πληροφορήθηκαν αλλά δεν την δέχθηκαν ή την απέρριψαν ή την διαστρέβλωσαν – διότι είπε ξεκάθαρα ο Χριστός <<ο μεν πιστεύσας και βαπτισθείς σωθήσεται, ο δε απιστήσας κατακριθήσεται>> (Μαρκ. ΙΣΤ΄, 16)}, αλλά στη ζωή τους ενήργησαν, σκέφτηκαν και έπραξαν σύμφωνα με την θεία, έμφυτη –πανανθρώπινα– συνείδησή τους (και αυτή ταυτίζεται με τον νόμο του Θεού, εφόσον είναι καλοπροαίρετη, διότι η καλοσύνη είναι κατ΄εξοχήν ιδιότητα του Θεού) θα δικαιωθούν, αφού έπραξαν το θέλημα του Θεού, τον νόμο του Θεού.

    Με δυο λόγια –και κατά θεολογική εννοιολογική ερμηνεία και παράφραση– ο ιερός Απόστολος μάς διαμηνύει ότι, όσο αγωνίζεται κάποιος, βλέπει ότι η χάρη του Χριστού παρακολουθεί όχι τόσο το πλήθος ή το είδος των παθών, που μας ταλαιπωρούν και φθείρουν, όσο τη δική μας αντιμετώπισή τους, κατά πόσο είμαστε ενάντιοι ή δεκτικοί τους και σύμφωνα με αυτή μας την πρόθεση και διάθεση <<ποιεί συν τω πειρασμώ και την έκβασιν>>(Α΄Κορινθ. Ι΄, 13), μας λυτρώνει, φωτίζει, θεώνει. Αρκεί να πιστεύουμε και να μετανοούμε.

    

Ας έχουμε, λοιπόν, υπόψη μας ότι, όπως εμείς αντιμετωπίζουμε πειρασμούς, επιθυμίες και πάθη και με τη χάρη του Χριστού ανταπεξερχόμαστε όλων αυτών (ή ακόμη και εάν ηττηθούμε πρόσκαιρα ζητούμε το έλεος και την ευσπλαχνία Του), έτσι υπάρχουν καλοπροαίρετοι άνθρωποι (μη χριστιανοί) που αντιμετωπίζουν ένα <<μαρτύριο>> - ένα δικαστήριο - λογισμών και σκέψεων, με κατηγορίες και απολογίες το οποίο περνούν με υπακοή στην καλοπροαίρετη συνείδησή τους.

    Εμείς, όμως, που γνωρίσαμε την αληθινή πίστη, την αλήθεια της Ορθοδοξίας, ας εφαρμόζουμε τον λόγο (Νόμο) του Θεού και ας τον γνωστοποιούμε πάντοτε σε όποιον δεν τον γνωρίζει μέχρι σήμερα, κάνοντας ουσιαστικά Ιεραποστολή στην πόλη ή το χωριό μας, ώστε όλοι μαζί να αγωνιστούμε τον <<καλό καγαθό αγώνα>> της πίστεως και να γίνουμε γνήσια παιδιά του Θεού, πολίτες της άνω Ιερουσαλήμ, της βασιλείας των ουρανών.-

Γεώργιος Φ.  Παπαδόπουλος